Quyền lao động cơ bản của Úc áp dụng cho cả người giữ visa tạm thời. Hỏi Fair Work về lương hay phiếu lương không làm visa của bạn bị hủy.
Một sự thật khó nghe nhưng cần nói thẳng: nhiều vụ trả thiếu lương người Việt ở Úc xảy ra trong chính các cơ sở do người Việt làm chủ — tiệm nail, nhà hàng, quán ăn. Tòa án liên bang từng buộc chủ phải hoàn trả hàng trăm nghìn đô cho hàng chục lao động Việt bị trả thiếu. “Chủ người mình” không phải là bảo đảm. Mức lương đúng mới là bảo đảm.
Cơ chế bảo vệ người tố cáo bóc lột đang vận hành qua các chương trình chính thức có thể thay đổi (Strengthening Reporting Protections, Workplace Justice Visa). Nghĩa là: đừng nghe đồn trong nhóm — kiểm tra trang chính thức và tìm trợ giúp trước khi im lặng vì sợ.
Con số lương mới nhất xem trên trang Fair Work, vì mức lương thay đổi hằng năm.
Những thứ bạn phải nhận được
- Lương đúng quy định. Mức tùy loại việc, award (thỏa ước ngành), dạng hợp đồng (casual…) và khung giờ.
- Phiếu lương. Là bằng chứng về giờ làm, mức lương, thuế và super.
- Tự ghi giờ làm. Đừng chỉ dựa vào sổ của chủ hay nhà thầu (có ứng dụng Record My Hours của Fair Work).
- Khoản trả giải thích được. Trả khi nào, cho kỳ nào, trừ những gì. Khoản trừ không giải thích được là cờ đỏ.
- Super khi đủ điều kiện. Là tiền hưu trí chủ phải đóng, không phải “thưởng tùy hứng”.
Lương khoán (piece rate) không có nghĩa là vô đáy
Nông trại hay trả theo thùng, khay, ký. Lương khoán phải có thỏa thuận bằng văn bản và không được dùng làm cớ trả thấp vô lý. Làm nhiều giờ mà quy ra thấp bất thường — ghi chi tiết rồi hỏi Fair Work.
Ghi mỗi ngày: giờ bắt đầu–kết thúc, vị trí lô/trại, loại việc, sản lượng, tên người quản lý, và nếu an toàn thì chụp lịch làm hoặc phiếu sản lượng.
Cờ đỏ nơi làm việc
- “Du học sinh/dân ballot làm gì có phiếu lương”
- “Báo đi, visa mày bị hủy ngay”
- “Giá này là giá người Việt, không làm thì có đứa khác”
- “Thuế với super tính sau, cứ nhận tiền mặt đã”
- AUD 6–8/giờ kiểu “ai cũng vậy” — không, mức đó thấp xa mức hợp pháp
- Tiền nhà, xe, đồ nghề, “phí quản lý” bị trừ mà không có giấy tờ
Khi thấy lương sai
- Đừng một mình đôi co lúc nóng giận.
- Giữ phiếu lương, sao kê, tin nhắn, ảnh lịch làm và sổ giờ tự ghi.
- Đối chiếu thông tin Fair Work — có thể gọi Fair Work với thông dịch viên.
- Hỏi chủ ngắn gọn bằng văn bản: “Anh/chị giải thích giúp cách tính lương kỳ này?”
- Khi xuất hiện đe dọa, chuyển trọng tâm từ “đòi phần chênh” sang “an toàn và trợ giúp”.
Mới sang, tiếng Anh chưa vững, đang gom 88 ngày — quyền lao động cơ bản của bạn vẫn nguyên ở đó.